Als het stil is…

Verhalentafel - Preek over stilte - Als het stil is

Stilte. Wat is het precies? Als het stil is… het thema van vandaag. Ja, als het stil is, hoor je niks. Als het stil is, is er geen geluid. Dat klopt, dat is inderdaad een uitleg van wat er gebeurt als er geen geluid is. Maar stilte heeft ook iets ongemakkelijks. Tenminste, ik weet niet of je dat herkent, maar als er middenin een sollicitatiegesprek of een date een stilte valt, wil je die zo snel mogelijk opvullen. En misschien heb je dat ook wel een beetje als er in ons leven een stilte valt, als er ruimte komt. Ik heb dat wel: als ik even wat lucht voel door iets dat niet doorgaat, vul ik dat meestal wel weer in met iets niet-stils: Netflix, nog even wat werk doen of iets anders.

Maar échte stilte is iets wat we misschien niet vaak ervaren. En dat is niet omdat het perse een onbereikbaar iets is, maar omdat het zo makkelijk is om niet stil te zijn. Dan kun je inderdaad denken aan de constante stroom van appjes, likes, updates, berichten, e-mails die ons leven binnenkomt: het is eigenlijk niet normaal. Maar tegenwoordig is het zo normaal, dat het eigenlijk niet normaal is als je in het afgelopen halfuur geen appjes hebt gehad, dus toch maar even checken. Oeh, die en die heeft wat geplaatst … en hop, daar zitten we weer in de loop van Facebook, Insta, Snapchat, TikTok. En soms – en dat is toch eigenlijk wel heel bizar – denk je soms dat je je telefoon voelt trillen, maar dat is niet zo: het Phantom Vibration Syndrome.

Voor sommigen hier denk herkenbaar, voor anderen misschien minder. Maar het ontbreken van stilte hoeft niet perse in geluid of in je smartphone te zitten: het kan ook zijn dat alles in jouw leven maar doorgaat, altijd maar doorgaat. Soms heb je het gevoel dat je achter je eigen leven aanholt, soms dat het leven achter jou aanholt en je als een soort PacMan door het doolhof van het leven racet terwijl er allerlei dingen achter je aanzitten: verantwoordelijkheden, kinderen, dingen die op je werk spelen, dingen uit het verleden die steeds maar weer de kop opsteken, mensen die iets van je willen of mensen waarvan je denkt dat die iets van je willen. Ja, als je stilstaat, wordt je gepakt.

Natuurlijk chargeer ik een beetje, dat ben je misschien ondertussen gewend. Dat helpt om de juiste weg te vinden. Maar ik denk wel dat er een kern van waarheid inzit. En dat is niet perse iemands schuld, maar het is hoe de wereld werkt en in elkaar steekt. Liever snel en veel dan langzaam en weinig. Meer kabaal dan stilte. Dat viel me afgelopen week ook op na de aanslag op Peter R. de Vries. Geen stilte om dit te laten bezinken, maar iedereen ging er direct volle bak op met commentaar en analyses en dit en dat.

Daarin zijn wij trouwens niet uniek. We lazen zojuist enkele verzen van een lied uit het boek Psalmen. Een boek dat vol staat met rumoer, met klachten, met schreeuwen naar God. Ze roepen naar de hemel om genezing, om vergeving. Er worden uit volle borst lofliederen gezongen door priesters en pelgrims zingen hun liederen als ze onderweg zijn naar Jeruzalem. Er zijn psalmen waarin je mensen hardop hoort worstelen met zichzelf, met het leven, met God.

Maar in Psalm 62 is het opeens stil. Niet helemaal trouwens, maar daar begint het mee. Alsof de dichter wil zeggen: wat er verder volgt, moet je lezen vanuit deze woorden: ‘alleen bij God krijg ik rust, alleen hij kan mij redden’. En dan stort de dichter zijn hart uit. Als we ervan uitgaan dat het inderdaad David is, zoals boven deze psalm geschreven is, is het goed mogelijk dat het hij verderop in zijn leven schrijft. Een veelbewogen leven, met momenten van grote vreugde, maar ook van falen, verdriet, donkerheid en pijn.

Die laatste zijn hier het onderwerp van het lied. Opgejaagd door zijn eigen zoon Absalom, die aasde op zijn positie. De zoon die zijn andere zoon, Amnon, gedood had, omdat die op zijn beurt weer hun zus had verkracht. De dichter moet verscheurd zijn van verdriet, van boosheid, van onmacht omdat hij de situatie om zou willen draaien. Had hij iets anders kunnen doen, moeten doen? Waarom gebeurde dit? Hoe nu verder? Misschien herken je deze gevoelens wel in jouw eigen leven: Had ik niet …? Als ik …? Als hij of zij nu dit had gedaan, dan ….?

Het kan heel goed zijn dat je iets daarvan herkent of voelt, dat is heel menselijk. En dan kan wat we verder lezen in Psalm 62 haast onmenselijk of tegennatuurlijk klinken: alleen bij God zoek ik rust, ik verwacht mijn hulp van Hem. Dat betekent dus alles overgeven in vertrouwen aan God. Geloven in iemand die je niet kunt zien, dus letterlijk blind vertrouwen. Dat klinkt eng en dat is het ook, maar toch ook niet, denk ik. Als het gaat over God vertrouwen, is God namelijk niet iemand die op z’n plek blijft zitten en mensen naar zich toe laat komen. Hij is iemand die actief op zoek is naar mensen die zich blindstaren op zichzelf, op alles wat ze moeten en hen bij de hand pakt en meeneemt. Hij komt dichtbij, Hij is dichtbij.

Maar het kan heel goed zijn dat we dat niet merken. Of doordat we afgeleid worden door alles om ons heen: onze telefoon, onze takenlijst, onze vrienden, onze bezigheden en activiteiten, problemen, wat dan ook. Als iets wat je overkomt of waar je zelf voor kiest. En soms lukt het misschien wel om dat heel bewust even stop te zetten, tot zwijgen te brengen. Maar het mooie van Psalm 62 is dat het ons uitdaagt nog een stap verder te gaan, namelijk om onze ziel tot rust, tot stilte te brengen. Als je iemand spreekt, gaat het vaak ‘wel goed hoor’ of ‘druk’. Als je mij vraagt hoe het gaat, is het vaak ‘druk en goed’. Maar deze psalm vraagt ons vandaag: hoe gaat het nou met je ziel, je hart, je binnenste? Is God daar? En wat betekent dat dan?

In de storm die het leven soms kan zijn, doordat er van alles door elkaar heen gebeurt – mooie dingen waar je van geniet, moeilijke dingen die je raken, de ‘gewone dingen’ die soms ook veel kunnen zijn – in die storm is het een illusie om te denken dat het wel overwaait of weer een keer gaat liggen. Ook de zomervakantie die eraan komt, is geen automatische fix. De kunst is om in de storm de stilte te zoeken, het midden, het oog van de storm. Als God je bij de hand pakt – of beter gezegd: bij de ziel pakt – dan raast de storm misschien wel door, word je heen en weer geschud, maar leer je erop vertrouwen dat er middenin alles wat er om je heen en in je leven gebeurt, een rustpunt is en dat God daar is. En daar kan het stilte worden.

Ik ga afronden: wat stilte precies is, daar komen we niet helemaal uit. Als je gaat googelen, dan kom je allerlei mooie woorden tegen over stilte en rust en je diepste wezen voelen. Soms wat vaag, soms ook best goed, maar het verschil met dit lied van deze dichter is dat de stilte die ons tot rust brengt, niet zelf te maken is door meditatie of yoga-oefeningen, door strakke tijdschema’s om je tijd te bewaren of wat dan ook, maar dat stilte te vinden is bij God. Het is een geschenk en veel meer dan ‘niet praten’ of ‘niets doen’, het is iets wat je ondergaat, waar je je aan overgeeft.

Ik wil je uitdagen om in de periode die eraan komt – de vakantie, die misschien rustiger is dan het gewone leven, maar soms ook niet helemaal is wat je ervan hoopt – eens stil te staan bij hoe het gaat met je ziel. We hebben allemaal een raar jaar achter de rug en het is goed om daarbij stil te staan en stil te zijn. Om in het oog van jouw stormen te ontdekken dat God is die rust geeft en er voor je is. Amen.

Oefening in stilte

Om hiermee te oefenen, wil ik je vragen om even stil te zijn. Dit doen we één minuut. Daarna geef ik een seintje en dan heb je nog een minuut de tijd om op te schrijven wat er gebeurde in de stilte. Luister daarna het onderstaande lied.

Lied ‘U geeft rust’